Nhiều người thường nghĩ STEM là cái gì đó rất xa xôi như chế tạo robot hay viết mã code phức tạp. Nhưng tại STEM Cộng, chúng tôi quan niệm STEM khởi đầu từ việc quan sát và giải quyết vấn đề.
Thay vì để trẻ mải mê với màn hình điện thoại, tại sao quý phụ huynh không thử cùng con quay lại với những trò chơi dân gian như Oẳn Tù Tì hay Ô ăn quan? Bí mật ít ai nhận ra rằng đằng sau những trò chơi này là cả một bầu trời toán học và logic đang chờ được khám phá.
1. Oẳn Tù Tì: Bài học về Xác suất và Nhận diện Quy luật
Trò chơi “Búa – Kéo – Bao” có vẻ như hoàn toàn dựa vào may mắn, nhưng thực tế, đây là bài học nhập môn tuyệt vời về Xác suất (Probability) và Lý thuyết trò chơi (Game Theory) cho học sinh tiểu học.
Góc nhìn STEM:
- Xác suất công bằng: Trong một ván chơi lý tưởng, tỉ lệ ra Búa, Kéo hoặc Bao là bằng nhau (1/3). Trẻ sẽ hiểu thế nào là một trò chơi công bằng.
- Nhận diện quy luật (Pattern Recognition): Con người không phải máy móc, chúng ta thường có xu hướng hành động theo thói quen. Nếu con quan sát thấy bố/mẹ thường xuyên ra “Búa” sau khi thua, con sẽ học được cách dự đoán và đưa ra quyết định phản kháng.
Hoạt động “Nhà toán học nhí” tại nhà:
Cha mẹ hãy chuẩn bị một tờ giấy và bút. Cùng con chơi 20 ván và cho con thực hiện “Thống kê”:
- Ghi lại số lần mỗi loại (Búa, Kéo, Bao) xuất hiện.
- Hỏi con: “Nếu ván sau mẹ muốn thắng con, mẹ nên chọn gì là tốt nhất?”.
- Kết quả: Trẻ học được cách thu thập dữ liệu và đưa ra dự đoán dựa trên bằng chứng thực tế – đây chính là bước đầu của tư duy khoa học.
2. Ô Ăn Quan: Đỉnh cao của Thuật toán và Tối ưu hóa
Nếu Oẳn tù tì là bước đệm, thì Ô ăn quan chính là một “đấu trường” logic thực thụ, nơi trẻ phải vận dụng kỹ năng tính toán nhẩm và lập kế hoạch chiến lược.
Góc nhìn STEM:
- Thuật toán từng bước (Algorithmic Thinking): Để biết mình sẽ kết thúc ở ô nào, trẻ phải “chạy thử” một chương trình trong đầu: “Nếu mình rải quân từ ô này, đi theo chiều này, thì quân cuối cùng sẽ rơi vào đâu?”. Đây chính là tư duy lập trình căn bản nhất.
- Bài toán tối ưu hóa: Làm thế nào để với số quân ít nhất ở tay, trẻ có thể “ăn” được nhiều quân nhất trên bàn cờ? Trẻ học cách so sánh các phương án và chọn ra lựa chọn hiệu quả nhất.
- Kỹ năng ước lượng: Thay vì đếm từng viên sỏi, trẻ tiểu học sẽ học cách ước lượng số lượng quân trong ô của đối phương để đưa ra quyết định tấn công hay phòng thủ.
Thử thách hơn cho trẻ trong một luật chơi nâng cấp:
Thay vì chỉ chơi để thắng, bố mẹ hãy đặt ra các tình huống: “Nếu chỉ được di chuyển ở hàng của mình, làm sao để con không bị mất quân Quan?”. Điều này buộc trẻ phải suy nghĩ về các biến số và quản lý rủi ro.
3. Lồng ghép STEM vào trò chơi dân gian: Tại sao không?
Việc lồng ghép kiến thức STEM vào các trò chơi truyền thống mang lại những giá trị mà thiết bị công nghệ khó thay thế được:
- Phát triển trí thông minh tương tác: Trẻ học cách đọc biểu cảm, tâm lý của đối phương – điều mà các robot chưa thể làm tốt bằng con người.
- Rèn luyện tính kiên nhẫn và tập trung: Để thắng một ván Ô ăn quan, trẻ có thể phải ngồi tập trung từ 15-20 phút, giúp cải thiện khả năng chú ý.
- Toán học không còn là áp lực: Khi trẻ nhận ra mình có thể tính toán để thắng một trò chơi, nỗi sợ về các con số sẽ dần biến mất, thay vào đó là sự tự tin.
Vậy STEM không nhất thiết phải là những gì hiện đại nhất, mà là những gì giúp trẻ tư duy tốt nhất. Thông qua những trò chơi dân gian như Oẳn tù tì và Ô ăn quan, chúng ta có thể giúp trẻ rèn luyện từ xác suất, thống kê đến tư duy thuật toán một cách tự nhiên và đầy hứng khởi. STEM Cộng tin rằng mỗi trò chơi đều là một bài học, và mỗi phụ huynh đều có thể trở thành một người thầy STEM tuyệt vời nhất của con.